11.-+Beroa+eta+tenperatura

__1.- Beroa eta tenperatura kontzeptuak__

 * 1.1- Zer da BEROA ****?: **

Tenperatura desberdina duten bi gorputzek elkar ukitzen dutenean batetik bestera  **transferitzen den energia da.** Beroa energia mota bat denez, **joule** (J) edo **kaloriatan** (cal) neurtzen da.


 * **1 J = 0,24 cal ** || **1cal=4,18jul ** ||


 * 1.2.- Tenperatura eta barne energia: **
 * Gorputz baten tenperatura **, gorputz horrek zenbateko  **barne-energia** duen adierazten du; substantzia guztiak partikulaz osaturik daude: **atomoz eta molekulaz**.

 **Partikula hauek etengabe higitzen ari dira**, ordenarik gabe, batzu oso azkar eta beste batzu motelago ..... Mugimendu horri **agitazio termikoa** deitzen zaio.

Partikula horiek mugitzen ari direnez, energia zinetikoa daukate; barne-energia partikula hori guztien energia zinetikoarekin erlazionatuta dago. Beroa eta tenperatura Beroa eta tenperatura- hiru media type="youtube" key="Zv0_ZVzZ3E0" height="151" width="192"
 * Beroa eta tenperatura**

**Ariketak**
Ulermena lantzeko ariketak Adierazpena lantzeko ariketak Ikerketa lantzeko jarduerak Jarrerak lantzeko ariketak Oinarrizko konpetentziak lantzeko jarduerak

2.- __Beroaren eraginak gorputzetan__
Gorputzeen bolumena handitzen da tenperatura areagotzen denean: hau da  **d** **il ****<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">atazioa **<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">edo hedapena. Alderantzizko prozesuari (bolumen murrizketari) <span class="apple-converted-space" style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;"> **u** **<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">z ****<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">kurdura ** <span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">deitzen diogu. Beroaren zenbait efekturekiko esperientziak

<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">Substantzia baten partikuleen antolaketa-modua (partikuleen arteko distantziak eta mugikortasuna) aldatzeari **<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">egoera **<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">-**<span style="font-family: Arial,sans-serif;">aldaketa ** esaten zaio <span style="color: #0000ff; font-family: Arial,sans-serif;">. __<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">Materia egoeraz aldatzen denean, bere barne-energia ere aldatzen da. __
 * <span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">Materiaren egoerak eta barne-energia **<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">:

Osatu ondoko taula hau
<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">Partikulen arteko **distantzia**: <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Oso txikia, txikia, handia, oso handia
 * <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Dardarak **<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">?: Bai, Ez
 * <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Desplazamendurik **<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">, irristatzerik?: Bai, Ez
 * <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Mugikortasuna **<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">: ez dago, txikia, handia.
 * **<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Materiaren egoera ** || <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Partikulen arteko
 * <span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">distantzia **<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">: || **<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Dardarak **<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">? || **<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Desplazamendurik? ** || **<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Mugikortasuna ** ||
 * **<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Solidoa ** ||  ||   ||   ||   ||
 * **<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Likidoa ** ||  ||   ||   ||   ||
 * **<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 10pt;">Gasa ** ||  ||   ||   ||   ||

3.- __Tenperatura neurtzea__
<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">Hiru eskala termometriko daude, <span style="font-family: Arial,sans-serif;"> **Celsius**, **Fahrenheit** eta **Kelvin**.


 * <span style="font-family: Arial,sans-serif;">Celsius eskala **<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">: Celsius gradutan (ºC) neurtzen da tenperatura. Uraren urtze tenperaturari <span style="font-family: Arial,sans-serif;"> **0ºC**-ko balioa ematen zaio eta irakite-tenperaturari **100ºC**-koa. Uraren solidotze puntutik irakite-puntura **100 tarte** daude eskala honetan.


 * <span style="font-family: Arial,sans-serif;">Fahrenheit eskala **<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">: Fahrenheit gradutan (ºF) neurtzen da tenperatura. Uraren urtze-tenperaturari <span style="font-family: Arial,sans-serif;"> **32ºF**-eko tenperatura dagokio eta irakite-tenperaturari **212ºF**-ekoa. Bi tenperatura hauen artean, **180 tarte** daude.


 * <span style="font-family: Arial,sans-serif;">Kelvin eskala edo eskala absolutua **<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">: Eskala honetan, <span style="font-family: Arial,sans-serif;"> **273K**-eko tenperatura ematen zaio uraren urtze-puntuari eta **373K**-ekoa irakite-puntuari. Bi balio horien artean **100** **tarte** daude.

<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">Eskala batetik beste batera pasatu ahal izateko, ondoko adierazpen matematikoak erabiltzen dira:
 * **<span style="font-family: Arial,sans-serif;">Eskala ** || **<span style="font-family: Arial,sans-serif;">Mota ** || **<span style="font-family: Arial,sans-serif;">Uraren urtze tenp. ** || **<span style="font-family: Arial,sans-serif;">Uraren irakite tenp. ** ||
 * **<span style="font-family: Arial,sans-serif;">Celsius eskala ** || <span style="display: block; font-family: Arial,sans-serif; text-align: center;">E. zentigradua || <span style="display: block; font-family: Arial,sans-serif; text-align: center;">0ºC  || <span style="display: block; font-family: Arial,sans-serif; text-align: center;">100ºC  ||
 * **<span style="font-family: Arial,sans-serif;">Fahrenheit eskala ** || <span style="display: block; font-family: Arial,sans-serif; text-align: center;">Ez da zentigradua || <span style="display: block; font-family: Arial,sans-serif; text-align: center;">32ºF  || <span style="display: block; font-family: Arial,sans-serif; text-align: center;">212ºF  ||
 * **<span style="font-family: Arial,sans-serif;">Kelvin eskala edo eskala absolutua ** || <span style="display: block; font-family: Arial,sans-serif; text-align: center;">E. zentigradua || <span style="display: block; font-family: Arial,sans-serif; text-align: center;">273K  || <span style="display: block; font-family: Arial,sans-serif; text-align: center;">373K  ||
 * **<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 12pt;">T(K) = T ( ****<span style="font-family: Calibri,sans-serif; font-size: 12pt;">⁰ ****<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 12pt;">C ) + 273,15 ** ||
 * **<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 12pt;">T( ****<span style="font-family: Calibri,sans-serif; font-size: 12pt;">⁰ ****<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 12pt;">F) = T ( ****<span style="font-family: Calibri,sans-serif; font-size: 12pt;">⁰ ****<span style="font-family: Arial,sans-serif; font-size: 12pt;">C ). 1,8 + 32 ** ||

4.- __Termometroa__
===Eskala termometrikoak===

**Ariketak**
Zertan oinarritzen da termometroaren funtzionamendua Termometroak irakurtzen 1 Termometroak irakurtzen 2 Eskala termometrikoak 1

__5.- Beroaren hedapena__
== Egoera aldaketak == Beroa transferitzeko moduak
 * <span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">Beroak **<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;"> hiru modu ditu zabaltzeko(hedatzeko):

Konbekzioa: beroa likido eta gassetan hedatzeko modua. media type="youtube" key="ON2Y3FEk_UI" height="123" width="168" Eroapena: beroa solidoetan hedatzeko modua. Beroa ingurune materialik gabe hedatzeko modua. Hutsean ere heda daiteke. Honela iristen da Lurrera Eguzkiaren beroa. media type="youtube" key="2JZciWtK6vc" height="123" width="168" media type="youtube" key="qCD46VNit3w" height="151" width="192"
 * Erradiazioa**
 * Beroaren hedapena**
 * Eroapena, erradiazioa eta konbekzioa**

__6.- Eroale eta isolatzaile termikoak__

 * <span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">Material isolatzaileek **<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;"> ez dute beroa ongi garraiatzen; material hauetan, partikuleen artean airea egoten da (material porotsuak izaten dira, edo partikula askeak izaten ditzute ..) eta arrazoi honengatik, beroa ez da garraiatzen. Adibidez: zura, beira, plastikoak ......
 * <span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif; font-size: 11pt;">Material eroalerik **<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif; font-size: 11pt;"> onenak **<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif; font-size: 11pt;">metalak **<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif; font-size: 11pt;">izaten dira; gela beran, zurezko objetu bat eta objetu metaliko bat ipintzen ditugenean, aldi berean biak ikutu eta metalikoa beti "hotzagoa" dela iruditzen zaigu, gure eskuaren beroa beste puntu batera garraiatzen(eramaten) duelako.

media type="youtube" key="-YF79P-CPg8" height="151" width="192"
 * Zergaitik erortzen dira txintxetak?**

__7.- Larruazala, beroa hautemateko organoa__

 * <span style="color: #0000ff; font-family: Arial,sans-serif;">Ruffini **<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">-ren korpuskuleei esker, "beroa" hatematen dugu;
 * <span style="color: #0000ff; font-family: Arial,sans-serif;">Krausse **<span style="background-color: #ffffff; font-family: Arial,sans-serif;">-ren korpuskuleei esker, "hotza" hautematen dugu.



media type="youtube" key="CDwVBQN_NFo" height="151" width="192"
 * Eguzkia eta larruazala**

media type="youtube" key="o9BqrSAHbTc" width="560" height="315" Larruazaleko erredura motak
 * Ariketak**

__8.- Jakingarriak__
ES-ko lekurik hotzena Berokiek beroa emate al dute? Beroa eta bitxikeriak
 * Ariketak**

Beroa eta tenperatura- ariketak Bukaerako lana Aldaketa termikoak eta beren ondorioak