10.-+Energia

0.- __Energia__
Berde berdea Berde berdea- energia EKI proiektua- ELKAR

Gorputz batzuek ahalmena dute gorputz hori bera edo beste bat mugitzeko, deformatzeko, eraldatzeko eta argia, soinua edo beroa sortzeko. Hala gertatzen denean, gorputz horrek ** energia ** duela esaten da. - Magnitude fisikoa da, neurtu daiteke. Energia neurtzeko unitatea, Sistema Internazionalean (SI), **joulea** da (J) Beste unitate batzuk era badira, kcal tartean.
 * 1.- __Zer da energía__? ** Aula de energia
 * Gorputz batzuen ezaugarria da energia izatea, eta honela definitu daiteke ezaugarri hori: **gorputz batek ingurunea edo gorputza bera aldatzeko duen ahalmena da**. || [[image:bocadillo-chorizo2.jpg width="284" height="82"]] ||

Ia guztia EGUZKItik dator…(urauen zikloa, materia organikoaren eraketa)
 * Energiaren jatorria **

Energia mota guztiak alda daitezke, eta haietatik beste mota bat lortu.
 * 2.- Energia motak **


 * ENERGIA MEKANIKOA: ** gorputz baten energia zinetikoaren eta potentzialaren batura da.

- ** Energia potentzial grabitatorioa (Ep): ** altueraren arabera gorputzak duen energia. Lurraren eta gorputzaren arteko elkarreragina da energia mota horren funtsezko zergaitia. Gorputz elastikoek **energia potentzial elastikoa** dute.
 * - ** Energia zinetikoa (Ec): ** mugitzen ari diren gorputzek dutena,

Gorputzen masak eragina izango du bi energia mota hauetan; zenbat eta masa handiagoa izan gorputzak, handiagoak izango dira energia zinetikoa nahiz energia potentziala. || ||


 * [[image:http://www.decoestilo.com/wp-content/uploads/2012/01/plancha_asar_1.jpg width="174" height="120"]] |||||||||||||| ** ENERGIA TERMIKOA ** : gorputzak bere tenperaturari esker duen energia. ||
 * ** ENERGIA NUKLEARRA ** : atomoen barnean dagoen energia |||||| [[image:https://encrypted-tbn1.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcQ7A15fPDDWnUuUpMJVL86zY-HtwI2a0J4Zg2of-8mfHnhuW2X2Fg width="131" height="44"]] ||
 * ** ENERGIA KIMIKOA ** : gorputzak bere izaeragatik duen energia. Naturako konposatu guztiek dute energia mota hori, barneko loturen energiaren kausaz. Materia bizigabean nahiz materia bizidunean gertatzen diren erreakzio kimikoetan agertzen da. |||| [[image:https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcQRQulBDkzqQmiWEE_FZ8SAYBYFG6woOJcO3kj-gZIO7dIaSb8Z0A width="124" height="112"]] |||| [[image:http://4.bp.blogspot.com/-VAzD5PxeWzc/UR-1MSvSBjI/AAAAAAAEHRI/o8k5RpsyURo/s1600/130115200124_sp_burning_wood_304x171_spl.jpg width="138" height="113"]] |||| [[image:https://encrypted-tbn3.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcRNOygzk5Pz2kGuuAhBFt-XXzWjeugvre2XABuZHnRdhrBXcRJw_Q width="176" height="114"]] ||
 * [[image:http://2.bp.blogspot.com/-pe9YE8SJmmo/T8KOjSZ5hjI/AAAAAAAAA74/G58F2DfILOM/s1600/tomateak.jpeg width="156" height="114"]] |||||||||||||||| ** BARNE- ENERGIAK ** : gorputzaren energia termikoa eta kimikoa besteak beste, substantziaren berezko izaeraren araberakoak dira. ||
 * ** ENERGIA ELEKTRIKOA ** : elektrizitatearekin loturiko energia.
 * Elektrizitatearen ibilbideamedia type="custom" key="29029197" ** |||||||| [[image:https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Lightning3.jpg/320px-Lightning3.jpg width="190" height="162"]] || [[image:http://www.afinidadelectrica.com.ar/html/Image/Articulo%20030%20-%20Generacion%20y%20transmision/Articulo%20030%20-%20Generacion%20y%20transporte%20-%20Torre.jpg width="168" height="162"]] ||

**Elektrizitate estatikoa**
media type="youtube" key="QOo4423GkVk" width="560" height="315"

Mkel Girones- 2017-02-20
media type="vimeo" key="143398080" height="360" width="640" Gure bizitzan gertatzen diren fenomeno asko lot daitezke //energia// hitzarekin. Esate baterako, ekaitza izaten denean, energiaren agerpen oso deigarriak gertatzen dira: tximistak, trumoiak, tenperatura-aldaketak, euriteak,…
 * Fotosintesia eta elektrizitatea**
 * [[image:http://mla-s2-p.mlstatic.com/-trompeta-harry-pedler-unica-excelente-sonido-afinacion-18535-MLA20156903613_092014-F.jpg width="222" height="113"]] |||| ** SOINU- ENERGIA ** : soinuari dagokion energia. ||
 * ** ARGI- ENERGIA ** : elementu batzuek askatzen duten argiarekin lotutako energia. || [[image:https://carmelourso.files.wordpress.com/2011/07/occ3a9ano-de-luz.jpg width="240" height="184"]] ||
 * 3.- __Energiaren ezaugarriak__ **

Ondoko irudietan, energia- beharra duten zenbait egoera azaltzen dira: energia erabili egiten da, energia transferitu egiten da, energia kontsumitu egiten da, energia gorde egiten da eta energia sortu egiten da.

EZ ** ( ** forma, pisua, bolumena, kolorea, usaina)

Energía elektrikoa: kondentsadoreetan Uhinak: e. elektromagnetikoa **Energiaren kontserbazio printzipioa**
 * BAI **
 * METATU ** Energía kimikoa: piletan
 * GARRAIATU ** Kableak: e. elektrikoa
 * ALDATU ** e. kimikoa (pila) e. elektrikoa (irratia)
 * TRANSFERITU ** Tenperatura altuenetik temperatura baxuenera
 * KONTSERBATU ** Ez da gastatzen, eraldatu egiten da
 * DEGRADATU ** Aldaketa prozesuetan beroa sortzen da eta ezin dogu erabili, galdu egiten du.


 * 4.- __Energia-iturriak eta motak__ ** . **Zer da?**

Energi iturriak 1 Energi iturriak 2 Lana

IKATZA- Consumer Energia nuklearra. Consumer Petrolioaren garraioa
 * 5-6.- __Energia-iturri berriztaezinak__ **

Ariketak Energia eskema bat Energia eta definizioak Energia berriztaezinak

Energia berriztagarriak Energia hidroelektrikoa Energia eolikoa(Infografia-Eroski) media type="custom" key="10354272" Energia eolikoa- Consumer (gazt.) Eguzki energia fotoboltaikoa(Consumer) Basoetako biomasa(Consumer) Energia berriztagarriak- eskema Eguzki energia. Consumer Mareen energia- [|Consumer- EROSKI] media type="custom" key="10354278" Energia geotermala- Consumer- EROSKI media type="custom" key="10354318" Ariketak Energia alternatiboaren adibideak
 * 7-8-9.- __Energia-iturri berriztagarriak__ **

**10.- __Energiaren etorkizuna__**
Etxebizitza ekologikoa

** 11.- __Jakingarriak__ **
Tablas de Daimiel media type="youtube" key="p9QaI0RdR6Q" height="134" width="167"
 * Energia mekanikoa**
 * Ariketak**: Energia mekanikoa

12.- __Gehigarriak__
media type="youtube" key="nWTSzBWEsms" height="134" width="167" Jolasak Jolasa: CLIMCITY,energia nola aurreztu [|Energyville]: Joko honetan zure baliabide energetikoki ezberdinen artean batzuk aukeratu behar dituzu zure herria energiarekin elikatzeko, kontsumo optimoa lortu arte. Energuy Jokoaren protagonista eskutik gidatu behar dugu bere etxean gastatzen duen energia aurrezteko aginduak emanez.
 * Lebitazio magnetikoa**


 * Ariketak:** Lebitazio magnetikoa